Tư vấn

Nguồn Điện Bất Ổn Có Ảnh Hưởng Thế Nào Lên Máy Tính

[3 năm trước]

Bạn có rút dây cắm máy tính khi trời đang bão? Nếu không, sau khi đọc bài viết này, bạn nên suy nghĩ và thay đổi thói quen này nhé.

Ai cũng biết rằng, bão điện từ và cắt điện đột ngột thường xuyên sẽ gây tổn hại, thâm chí hoàn toàn phá hủy các thiết bị điện tử, bao gồm cả máy tính. Bất kỳ ai phủ nhận điều này nếu không phải do thiếu hiểu biết, thì chắc chắn họ đang nói dối. Điều tệ nhất là cắt điện đột ngột không phải là vấn đề duy nhất.

Vậy những nguy cơ của nguồn điện không ổn định là gì? Nó ảnh hưởng thế nào đến máy tính của bạn? Bạn phải làm gì để máy tính không chết?

Các hiện tượng bất thường nguồn điện

Dòng điện mà bạn vẫn dùng tại nhà thực ra không hề ổn định như bạn tưởng. Về lý thuyết thì đó là dòng ổn định, nhưng thực tế đôi khi dòng điện vẫn có thể tăng giảm một cách bất thường. Tất cả chúng đều có thể dẫn đến hậu quả khôn lường.

Khi dòng điện hoàn toàn bị ngắt, đó là hiện tượng cúp điện (blackout). Hiện tượng này thường xảy ra do những nguyên nhân nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn (vd: vấn đề ở trạm biến áp, đường dây, v…v…) nhưng đôi khi cũng có thể tự xảy ra (vd: đoản mạch, quá tải).

Ngoài ra còn một hiện tượng gần tương tự là giảm áp tạm thời (brownout), là hiện tượng xảy ra khi hiệu điện thế đột ngột giảm mà không bị ngắt hoàn toàn. Nếu bạn từng thấy đột nhiên ánh sáng đèn bị giảm mà không vì nguyên nhân gì cả, đó rất có thể chính là hiện tượng giảm áp. Giảm áp có thể được chủ động tạo ra để giảm tải điện và đề phòng ngắt điện hoàn toàn, dù chúng cũng có thể xảy ra ngoài ý muốn.

Mặt khác, chúng ta còn có hiện tượng xung đột biến điện (power surge), khi một thiết bị điện tiếp nhận điện thế cao hơn bình thường trong vòng ít nhất 3 nano-giây. Hiện tượng nhảy có thể được tạo ra bởi một số nguyên nhân, trong đó bao gồm đoản mạch và lỗi mạch điện. Nếu điện thế tăng chỉ xảy ra trong vòng 1-2 nano giây, đó là hiện tượng nhảy điện áp, thường do nguyên nhân do chiếu sáng.

Tại sao Cúp điện và Xung đột biến áp lại nguy hiểm

Mối nguy thực sự của Cúp điện và Giảm áp tạm thời là tắt nguồn bất ngờ của máy tính. Các hệ điều hành đều rất phức tạp và cần đến một “quy trình tắt nguồn” để đảm bảo tất cả các chương trình đang chạy đều được ngừng hoạt động một cách hoàn chỉnh trước khi tắt nguồn. Sự biến mất bất ngờ của nguồn điện có thể làm gián đoạn các quy trình quan trọng và làm cho máy tính rơi vào trạng thái không hoạt động được.

Các tệp hệ thống là vấn đề đáng quan tâm nhất. Thử suy nghĩ xem sẽ thế nào khi bạn đang ghi dữ liệu vào ổ cứng thì máy tính bị tắt. Nếu tệp đang được ghi là tệp rất cần thiết cho việc khởi động máy? Tệp đó sẽ bị lỗi và bạn sẽ không thể khởi động được máy mà không sử dụng các biện pháp phục hồi.

Thêm vào đó, hiện tượng bất ổn nguồn điện có thể làm giảm tuổi thọ của ổ cứng. Đầu ghi-đọc ở phía trên ổ đĩa trong thời gian hoạt động sẽ bật trở lại vị trí ban đầu khi nguồn điện bị ngắt. Chuyển động bất ngờ này có thể gây ra những lỗi nhỏ và tích lại dần theo thời gian, và có thể gây ra “head crash”: lỗi xảy ra khi điểm đầu chạm vào và làm xước bề mặt đĩa, làm ổ cứng bị hỏng hoàn toàn. Các ổ SSD cũng có thể gặp phải những hậu quả khôn lường khi xảy ra ngắt điện đột ngột. Những vấn đề này có thể bao gồm từ hỏng dữ liệu cho đến hỏng hoàn toàn.

Cũng cần chú ý là dòng điện bất ổn sẽ không gây ra hậu quả trực tiếp nào lên máy tính ngoài ổ dữ liệu, tuy vậy, sự giảm điện thế có thể đi kèm với tăng điện áp – hiện tượng này có thể gây ra tổn hại lên máy tính.

Khi nói đến những tình huống điện áp tăng đột ngột, mối lo lớn nhất của bạn là sét đánh. Phần lớn đường điện các gia đình được thiết kế tương thích với dòng 120V. Tuy vậy, dòng điện của một tia sét có thể dễ dàng vượt lên hàng triệu volt. Điều đó tương tự như dồn “cả thác nước vào trong một cái ống hút”.

Các thiết bị điện tử không được thiết kế để chịu được tải điện lớn như vậy và nếu dòng điện từ sét đánh chạy vào đường dây của bạn, tất cả các thiết bị điện không được bảo vệ đều sẽ bị phát hủy đến mức không thể sửa chữa được nữa.

Do vậy, lần tiếp theo bạn sử dụng máy tính trong thời tiết giông tố, đừng lấy làm ngạc nhiên khi điện thế đột ngột tăng vọt và bạn phải nói lời tạm biệt với máy tính của mình. Điều đó dễ xảy ra hơn bạn tưởng.

Bảo vệ thiết bị của mình

Biện pháp đảm bảo tuyệt đối duy nhất để bảo vệ máy tính của bạn khỏi các hiện tượng bất thường của dòng điện là ngắt nguồn hoàn toàn cho đến khi các nguy cơ đã kết thúc. Thực tế, bạn phải rút dây cắm hoàn toàn. Chỉ đơn thuần gạt nút tắt nguồn không thực sự hiệu quả. Đây là biện phát duy nhất đảm bảo thành công tuyệt đối khỏi những tình trạng bất thường của nguồn điện.

Tuy nói như vậy, chắc chắn không phải ai cũng sẽ rút dây điện máy tính khi trời giông. Không phải là một việc làm khôn ngoan, nhưng cũng có thể hiểu được. Do đó, còn có 02 biện pháp thay thế mà bạn có thể lựa chọn.

Đối với tăng điện áp đột ngột, bạn sẽ cần thiết bị chống sét. Thiết bị này có hình dáng giống một phiên bản to hơn của ổ chia nguồn (nhưng không phải là một), có tác dụng đổi hướng các dòng điện áp lớn khỏi các thiết bị được cắm vào nó. Các thiết bị chống sét được thiết kế để chịu đựng một mức điện thế nhất định và khi vượt qua mức này, chúng phải được thay thế.

Đối với tình huống sụt điện thế, bạn sẽ cần đến bộ lưu điện UPS (Uninterruptible Power Supply). Thiết bị này bao gồm một ắc quy dự phòng cho phép liên tục cung cấp điện cho máy tính của bạn kể cả trong trường hợp nguồn điện bị ngắt. Phần lớn các UPS chỉ chạy được thêm vài phút, tuy vậy khoảng thời gian này là đủ để bạn có thể tắt máy tính một cách chỉnh.

UPS cùng thường bao gồm thêm đầu ra chống sét, làm cho các thiết bị này là một món đầu tư hiệu quả, nhất là khi nơi bạn sống thường xuyên phải chịu tình trạng rớt hay tăng đột ngột hiệu điện thế.

Những thay đổi đột ngột của điện thế có thể ảnh hưởng đến hệ thống và thiết bị của bạn. Đừng nghĩ rằng chuyện đó sẽ không thể xảy ra với bạn. Hãy tự bảo vệ bạn mình sớm, và đừng quên back up lại dữ liệu!